जुगनू

तारों भरे आसमान में, चंदा खिला प्यारा था
चांदनी की टिमटिमाहट में, रोशन सारा समा था
था नाज सभी को तारों पर, दुलारा सबका चंदा था
थी आँखों में चमक सुनहरी सी, था हौसला उन्हें छूने का

ये सपना लिए आँखों में, एक बच्चा रोज सोता था
नन्ही, धुंदली उड़ान भरे, चंदामामा से मिलता था
झूठमूठ की खीर-रोटी, खेल-खिलौना झूठा था
सुबह-सवेरे नींद जगे, जो देखे घर, वो अपना था

बड़ी उदासी, भारी मन, बड़ी असफलता, नहीं उमंग
बिखरी सारी स्कूल की पेटी, बिखरा पाया उसने बचपन
हर दिन इसी सच्चाई से, सामना उसका होता रहा
चलती रहती कोशिश उसकी, खाली हाथ वो लौटता रहा

थका हारा बैठा वो एक दिन, बरगद की विशाल छाया में
कही गिलहरी चुलबुल थी और खुश थे तोते शाखों में
कभी मधुरसी कोयल गाती, कभी बोले वो पत्तों से
हर शाखा में था नवजीवन, सारा वृक्ष था आनंद में

शाम ढले अंधेरा छाया, ठंडी हवा का झोंका आया
थके बच्चे की नींद में फिर, चंदावाला सपना लाया
जाग उठा वो बीच रात, तोड़ दिया धुंदलासा सपना
न था चाँद खिला आसमान में, न चमका था कोई सितारा

छोटे छोटे दीपक कई, खिल उठे थे शाखों से
बरस रही थी सुनहरी किरण, बरगद के सैंकड़ो पत्तों से
बाहें फैलाये स्वागत कर, बच्चे से मिले वो नन्हे तारे
अपनी रोशन जीवन की कहानी, लगे बच्चे को सुनाने

सभी है काबिल, सभी है सुंदर, हर एक जीवन अद्भुत है
चाह अगर हो मन में तो, दिल भी तुम्हारा आसमान है
राह बड़ी कठिन है लेकिन, सामना साहस से करना है
झुलसाकर खुद को भीतर से ही, जीवन रोशन होता है

सुमंत

२२।०९।१८

Advertisements
Posted in मुक्तछंद | Leave a comment

तडा

“मला वाटत नाही आता आपल्यात काही उरलंय. आपण mutually वेगळे होऊया.” असे म्हणत तिने निरोपाचा सूर आळवला. ह्या तिच्या भावनेला संमती दर्शवत अक्षतने नेहाला संगितले, “आपला सुजय, म्हणजे माझा मामेभाऊ सुजय हल्ली divorce cases handle करतो. घरातला विषय घरातल्याच्या हाती दिला तर बरं, असं मला वाटतं.” नेहा ने होकारार्थी मान हलवत त्याच्या मताला दुजोरा दिला. आज अनेक महिन्यानंतर त्यांचे एकमत झाले होते, मात्र वेगळे होण्यासाठी.

नेहा काही दिवसांपूर्वीच आपल्या बहिणीकडे राहायला गेली होती. तिने ऑफिस आणि सानवीच्या शाळेचे कारण देत अक्षत पासून ती वेगळी झाली होती. अर्थात ही सगळी थातुरमातुर कारणे असावीत, असे दोन्ही कुटुंबातील मोठ्यांनी ताडले होते. अक्षत आणि नेहा ने अगदी स्पष्टपणे सांगितले असल्याने त्यांच्या वैयक्तीक विषयात घरातील इतरांनी लुडबुड करणे, टाळलेच. आपण फार प्रगल्भपणे हा गुंता सोडवू शकतो, असा काहीसा आविर्भाव दोघांच्या वागण्या-बोलण्यात होता. आपण जसे जसे मोठे होतो, तसे आपल्या व्यक्तिमत्वावर खोटेपणाचे बुरखे चढू लागतात. खळखळून हसणे तर सोडाच पण आपण एकट्यात मोकळेपणाने रडू शकत नाही. निर्मळ मनाने व्यक्त होण्याबद्दलची लाज, याही दोघांच्या बहिर्मुखी आयुष्याचा गाभा बनली होती. हे झिरझिरीत अस्तर सध्याच्या उलथापालथीमुळे पुरते उघडे पडले होते, हे मात्र दोघांच्याही लक्षात आले नव्हते.

सानवीच्या आठवणीने अक्षत पार खजिल व्हायचा. वरवरचा कणखरपणा घेऊन, घरातला त्याचा वावर उगाच त्याच्या अस्तित्वाला जडत्व देत होता. नेहमीच्या लोकांशी बोलतांना कोरडेपणा आणि अनोळखी लोकांसोबत हसून खेळून मिसळणे, हा नवा छंद त्याने जोपासला होता. आत आणि बाहेर, अश्या दोन्ही विश्वांमध्ये निर्माण होणाऱ्या प्रश्नांकडे त्याने पाठ फिरवली होती. तर दुसरीकडे येणारा प्रत्येक दिवस एका कसोटीप्रमाणे नेहा जगत होती. कामाच्या ठिकाणचा ताण, नात्यातले आणि घरून ऑफिसला पोहोचण्याचे, असे दोन्ही अंतर आपल्या हट्टाने तिने वाढवले होते. त्यात बाबा मिळत नसल्याने सानवीची चिडचिड, बहिणीच्या संसारात आपण असे आगंतुकासारखी केलेली भावनिक घुसखोरी, तिच्या मनाला सलत होती. कंपनीमध्ये revenue forecast करून business targets देणारी नेहा, आज तिच्या आयुष्याच्या planning मध्ये पराभूत झाल्यासारखी वाटत होती. सानवी हा प्रश्न तर होताच पण आजही समाजात एकटी स्त्री ची भूमिका बजावणे किती कठीण आहे, हे ती रोज नव्याने अनुभवत होती. नवं घर बघणं, आर्थिक बाजू एकटीने सांभाळणं आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे सानवीचे संगोपन एकट्याने करणं, असे अनंत प्रश्न तिच्या पुढ्यात पिंगा घालत होते. अक्षत नक्कीच सानवीसाठी होता, पण नेहाच्या मनाला ते मान्य करणे मंजूर नव्हते. आपल्या मुलीचा सांभाळ आपल्याशिवाय इतर कोणी चांगल्याप्रकारे करूच शकत नाही, असे certificate तिने अनेकदा अक्षतसमोर दिले होते. त्यांच्यात होणाऱ्या कुरघोडींचा हा ही एक मुद्दा होता. शब्दाने शब्द वाढतो आणि छोट्या वादाचे मोठे भांडण कसे होऊ शकते, हे दोघेही प्रत्येक क्षणी जगत होते.

सुजयने दोघांना draft ई-मेल केला. त्यातला रुक्ष आणि कायदेशीर मजकूर वाचून divorce ला घटस्फोट का म्हणतात, हे दोघांना जाणवत होते. एकमेकांबद्दलचे न पटणारे मुद्दे थोडक्यात मांडून mutually वेगळे होण्याचे सबळ कारण, सुजयने चोखपणे मांडले होते. सानवीचे वय लक्षात घेता, तिचा कायदेशीर हक्क नेहाला दिला जाणार हे अक्षतला मान्य करण्यापलीकडे पर्याय नव्हता. मजकूर कोर्टात सादर झाला आणि पहिली तारीख मिळाली. सुजयच्या म्हणण्यानुसार, सामोपचाराने वेगळे होण्याच्या प्रक्रियेला सहा महिने लागणार होते. त्यात समुपदेशनाच्या दोन तारखा तो manage करणार होता. अक्षत आणि नेहाने त्याला तशी विनंतीच केली होती. ‘काय तो सोक्षमोक्ष लवकरात लवकर लागायला हवा’, आपले वैयक्तिक आयुष्य जगण्याची अगतिकता दोघांनी स्पष्ट केली होती. काही वर्षांपूर्वी ह्या दोघांच्या लग्नात अंतरपाट बाजूला करणारा सुजय, आज दोघांसाठी कोर्टात एक कायमस्वरूपी पडदा विणत होता. एक वकील म्हणून हा रोजचा अनुभव असला तरी अक्षत आणि नेहाचा लाडका ‘सुज्या’ त्याच्यासाठी हा प्रसंग अतिशय वेदनादायी होता. राहून राहून सानवीचा चेहरा त्याच्या भोवती फिरत होता. टांगणीला लागलेले तिचे आयुष्य, जे सुजय बघू शकत होता, ते नेहा आणि अक्षतला दिसणे अशक्य होते. दोघेही दोन ध्रुवांवर एकमेकांना बघत होते, ते कधीही न जवळ येण्यासाठी. गैरसमज, स्वार्थ आणि अपेक्षांची खोल दरी दोघांमधले अंतर वाढवत होती. सानवीचा प्रेमळ हट्ट देखील नेहा-अक्षतच्या मानी उंची पुढे, खुजा पडला. तिच्या निरागस चेहऱ्यावरचे हसू जपायला तिचे विश्व असलेले तिचे आई-बाबा हरले होते. अक्षत आणि नेहा ह्या नवरा-बायको जोडीने ठरवून हे युद्ध जिंकले होते?

अखेर सहा महिन्यांनी दोघांना हवा असलेला तो कागद कोर्टाने सर्वांसमक्ष सुजयच्या हाती दिला. ठरल्याप्रमाणे सानवी नेहाकडे राहणार होती आणि अक्षत तिला दोन आठवड्यातून एकदा भेटायला येऊ शकणार होता. तिच्या शिक्षणाचा खर्च वाटून घ्यायचे दोघांनी ठरवले. हे सामंजस्य दाखवून सुद्धा, तिचं असलेलं कुटुंब आणि हक्काचं प्रेम तिला देण्यात ते अपुरे पडणार होते. Final goodbye करून दोघेही स्वतःच्या गाड्यांमधून निघून गेले. सगळा अनुभव घेऊन सुजय जड पावलांनी घरी परतला. मनावरचा ताण घालवण्यासाठी चित्रकलेला त्याने जवळ केले होते. कधी मूडमध्ये असतांना त्याने अनेक रेखाचित्र रंगविले होते. आजचा दिवस काहीसा वेगळा होता. सुजय अस्वस्थ होता. नेहमीप्रमाणे रंगाची उधळण नव्हती. काळसर निळे आकाश आणि एक मोठ्ठा खडक, असे काहीसे तो रेखाटत होता. चित्र पूर्ण होत आले होते आणि मधोमध त्याने दोन भाग विलग करणारी रेघ ओढायला सुरुवात केली. काटेरी, खोल आणि दुभंगणारी. जणू नेहा-अक्षतच्या आयुष्याला गेलेला तो तडा होता!!

सुमंत

०६।०९।१८

Posted in मुक्तछंद | Leave a comment

न्यूनगंड – एक लघुकथा

आपले अक्राळविक्राळ, अभेद्य, अशुभ अंग साळसूडपणाच्या अंगरख्याखाली लपवत, एखाद्या फितूर सैनिकासारखे अंधारात दबा धरून बसलेले ‘ते’, आपल्या मालकाच्या प्रत्येक हालचालींकडे बारीक नजर ठेवून होते.
ते अतिशय कावेबाजपणे आपलं म्हणणं मालकाला सतत पटवत होते, स्वतः निर्मिलेल्या संशयी जहरी ढगांची गर्दी मालकाच्या मनावर प्रचंड ताण वाढवत होती. कालवाकालव आणि दडपण, श्वासोच्छ्वासाप्रमाणे वाटत होते. अखेर सावज जाळ्यात अडकत गेले आणि लढ्याविनाच मालकाने शरणागती पत्करली.
विजयी किंकारीचे बीभत्स प्रदर्शन मांडत अन आपले एकटेपण साजरे करणारे ते विश्वासघातकी होते – न्यूनगंड!!
आपल्या मालकाला आपण कसे बंदिस्त केले, हे जगाला ओरडून सांगण्यात त्याला प्रौढी मिरवायची होती. आपल्या कैद्याची हतबलता प्रत्येक वेशीवर टांगण्याचा असुरी चळ त्याला चढला होता. लाचार अवस्थेत सुरू असलेली फरफट, कैदेतील मालकावर निर्भत्सना आणि अवहेलनेचे धुरकट पुटं चढवत होते.
एकदा कुठल्याश्या उकिरड्यावर काही मृदू बोलांसमवेत वात्सल्याचे दोन अश्रू कैद्याच्या आत झिरपू लागले…..आणि एका बेसावध क्षणी त्याने न्यूनगंडावर मात केली, आत्मबीज अंकुरित झाले.
ती पहिली ठिणगी होती, पहिली लाही फुटून आतला दरवळ सगळीकडे पसरू लागला होता.
कालांतराने त्या रोपट्याचे वटवृक्ष होऊन चोहीकडे आपली निर्मळ सावली पसरवत होते.
सुखावह सावलीतली ती शांतता मात्र न्यूनगंडाला भयभीत करू लागली.
अखेर आपले फाटके, काळोखे लक्त्तर घेऊन ते निघू लागले, नव्या सावजाच्या शोधात.
पुन्हा एकदा एखादे दुबळे, बेसावध बीज नव्याने गिळायला!!

सुमंत

३०ऑगस्ट१८

Posted in मुक्तछंद | Leave a comment

इक प्याला

मदभऱ्या कैफाचा प्याला, धुंदला उगाच होता,
भर मैफिलीत साऱ्या, तो रिता एकटा होता,

कधी पापण्यांच्या दालनात, भेट नजरांची झाली होती,
हा चोरून भेटण्याचा, मामला जुनाच होता,

बोलत असे हुंदक्यांमधून, कधी कैफियत विरहाची,
अन चुरगळलेल्या कागदावर, रंग शाईचा गुलाबी होता,

होईल भेट आपुली, चांदण्यात दिली होतीस ग्वाही,
आयुष्याच्या क्षितिजावरती, ढग काळवंडलेला होता,

एके दिशी अचानक, गेलीस तू निघोनी,
प्याला भरण्या आधीच, मी नशा सोडला होता.

सुमंत

९|८|१८

Posted in मुक्तछंद | Leave a comment

द्वंद्व

आपण द्वंद्वात जगतोय !!

एकात सत्य आहे आणि दुसऱ्यात जाणीव,

एक असामान्य, असाधारण वाटते आणि दुसरे भोगोत्सुक वास्तव.

एक स्फटिकासम स्वच्छ निर्मळ,

अन दुसरे डोळ्याला आलेल्या चिपडासारखे मळकट आणि बोचरे.

ह्या दोघांना परस्परांसमोर आणणारा आरसा हरवलाय,

आणि प्रतिबिंबित व्हायला आकृती स्थिर असायला हवी ना!!

इथे अदलाबदल कधी होते कळत नाही,

एकमेकांत मिसळयाचे म्हंटले तर ह्यांचे सूत जुळत नाही.

शेवटापर्यंत हे दोघे झगडत राहतात,

आणि ‘तो’ अवतरल्यावर अखेर संगम होतो,

त्रिवेणी.

-सुमंत

३१ जुलै २०१८

Posted in मुक्तछंद | Leave a comment

तांडा

तंबू पडले, तांडे उठले, सुरू झाला पुन्हा प्रवास,

आकाशी दिसे प्रवासी पक्षी, भूवरी रांगतो मी उन्हात

बांधली शिदोरी, भरली कळशी, मायनं आवरला सारा संसार,

बाप झेलतो डोक्यावरती, बांबू अन् बोचक्याचा भार

गावोगावी खेळ दाखवीत तांडा पुढे सरकतो आहे

केविलवाण्या परिस्थितीचा बाजार उघड्यावर मांडतो आहे

मिळते कधी शिट्टी-टाळी, कधी मिळतो मूठभर खुरदा

कधी जहिरी क्षुद्र नजर, तर कधी भंपक दिलासा कोरडा

विषण्ण मनाने जगतो सारे, दगडाचेच असे आमचे गोत्र,

नागड्याला लाज कसली? हेच आमचे जीवनसूत्र

वादळं, महापूर, दुष्काळ, दुराचार, साऱ्याचा करितो सतत सामना

सोसणाऱ्यानी सहावे, वाटे हीच असेल दैवी कामना

ह्या प्रवासात बाप गेला, माय गेली, उरलो आता एकटा

रांगणाऱ्या पायांना मिळाल्या जबाबदारीच्या वाटा

तोच तंबू, तीच बोचकी, तोच भार कायम आहे,

आकाशी तो प्रवासी पक्षी अन् इथे मी एकटा आहे.

Posted in मुक्तछंद | Leave a comment

मन आणि हृदय

रुधिराचा व्यवहार करणाऱ्या हृदयाने एकदा ठरवले,
आता संप पुकारूया!!
ह्या मन नावाच्या अदृश्य साहेबांचं काही एक ऐकायला नको.
ह्याला वाटेल तेव्हा सर्व शिरा ताणायच्या,
ह्याच्या लहरी स्वभावामुळे…
कधी नसांना फुगवायचं तर कधी शिथिल करायचं
अत्यंत छंदिष्ट अश्या साहेबाच्या किती ह्या तऱ्हा!!
ह्याने जीव लावावा अन हृदयाने नित्य स्पंदावे,
ह्याने अपमान करावा अन त्याने श्रम सोसावे,
ह्याने प्रेम करावे अन हृदयाने रुधिर शिंपडावे,
ह्याने घायाळ व्हावे अन त्याने मनाला जपावे.
सततची ही उलथापालथ हृदयाला सहन होईना
मनाचे सगळे नियम झुगारून स्वतंत्र डाव मांडायचा, असे त्याने ठरवले.
आपल्यामुळे हे शरीर जिवंत आहे असा अभिमान त्याला वाटू लागला
आपल्या कर्मचाऱ्याची अशी तऱ्हेवाईक वागणूक बघून, मन खिन्न झाले.
त्याच्या दुःखाचे आभाळ अंगभर पसरू लागले.
देहाला काही एक जमेना, पंचेंद्रियांना आपली कामे सुचेना,
शेवटी वरून ऑर्डर आली.
हृदयाला नोकरीवर त्वरित रुजू होण्याचे आदेश आले,
पुढल्याच क्षणी हृदयाने गपगुमान सर्व यंत्रणा ताब्यात घेतली आणि स्थिती पूर्ववत झाली.
काम चोख बजावताना पाहून साहेबांनी खुश होऊन हृदयाला शेरा पाठविला-
‘सगळं तुझ्या मनासारखं होऊ दे’

मनाचे हे खेळ बिचाऱ्या हृदयाला कधी कळलेच नाही!!

-सुमंत

११मे२०१८

Posted in मुक्तछंद | Leave a comment