वसंत आता सरतोय

वसंत आता सरतोय….
कुठे होतेय पानगळ, तर कुठे नवी पालवी झाडांवर दिसतेय
कसला विलक्षण प्रवास आहे हा,
एकाची शेवटाकडे आणि एकाची नवी सुरवात होतेय
वारा सुद्धा जोर धरतोय, उनाड फिरतोय रानांतून
धूळ उडवून धूसर करतोय नजर, जी बघू पाहतेय भविष्य
कसे असेल काय असेल, सुखकारक असेल का परत सुकलेले, शुष्क
दारातला आंबा, बहरलाय यावर्षी
अवकाळीची चाहूल लागूनही मात्र, तग धरलीये त्याने
गोड घास घेतल्यावर तोंडी पाणी लागू देईल का हा मोहोर
का परत तीच खिन्नता, कोरडेपणा आणि रिक्तता!!!
रान वणवा दरवर्षीप्रमाणे पेट घेइलच, घेऊ दे यंदाही
नेऊ दे त्याला सर्व जुन्या आठवणी त्या रितेपणाच्या
पेटवू दे होळी नयनी दाटलेल्या आसवांनी
भिडू दे आभाळाला आता धग ह्या दुःखाची
दाटू दे थोडे पाणी त्याच्या आटलेल्या डोळ्यांतही
बसू दे म्हणावं घडी परत वसुंधरेच्या संसाराची,
करू दे तिच्यासवे निसर्गाला, आता पुनर्निर्मिती!!!!!

Posted from WordPress for Android

Posted in Uncategorized | 1 Comment

आली शिवजयंती

कोटी कोटी प्रणाम राजे,
करतो तुम्हां मुजरा, राजे
आज आपला वाढदिवस, तारखेनी बरं का….जयंती साजरी करायचा पण सगळा घोळच आहे. कुणी तिथीनुसार करतात, कुणी तारखेनी. आपल्या नावाचा जयघोष करायला तमाम जनता वर्षातून ठराविक काही दिवस निवडते – जयंती, पुण्यतिथी, राज्याभिषेक सोहळा…
आपले कार्य थोर, मार्गदर्शक, अभिमान वाटावा असे. आपला प्रत्येक श्वास हा चैतन्याचा झरा आणि सर्वांसाठी आदर्श ठरणारा. पण खंत ही की आपल्या जीवनकार्यांमधल्या ठळक घटनाच तेवढ्या साजऱ्या होतात. अगदी एखादा सण साजरा व्हावा, तसे सगळे विशेष दिन साजरे करतो आम्ही. DJ लावतो, रॅली काढतो (वाहतुकीचे नियम धाब्यावर बसवून), वेगवेगळी शिबिरं भरवतो, वर्गणी वजा खंडणी गोळा करून मस्त कल्ला करतो. असे घडले नाही तर celebration वाटत नाही राजे! वाढदिवस गाजल्या सारखा नाही वाटत……प्रत्येक पुढारी (ह्यात गल्लीतली पोरं देखील आली) आपले वर्चस्व गाजवण्यासाठी, जनतेमध्ये आपली ओळख (खरं तर दबदबा, दहशत) निर्माण करण्यासाठी आपल्यासारख्या महापुरुषांचा आधार घेतात. शोकांतिका ही आहे की आज कुणीही राजनेता आधी बनतो आणि चुकून माकून त्याने जनतेसाठी काही केलेच (जनता म्हणजे जातीनुसार वर्गीकरण समाज पण आलाच) तर नंतर तो लोकनेता म्हणवतो.
आम्ही आपले चरित्र लहानपणापासून ऐकले, वाचले, शाळा-कॉलेज मधून अभ्यासला. आपण राजघराण्यांतले असून, सामन्यांमध्ये रममाण होत. आपल्याला स्वराज्यातील प्रत्येकाने ‘जाणता राजा’ ही पदवी त्यामुळेच बहाल केलेली. पण आज गल्लीबोळात दादा, भाऊ आणि साहेब जन्माला आल्यापासून आपल्या आदर्शांना तडा गेला आहे. आपली प्रतिमा (फोटो आणि मूर्ती नव्हे)मलीन करण्याचे कार्य ह्या साऱ्यांनी सुरु केले आहे. आपल्या जयंतीच्या ‘अश्या’ कार्यक्रमांमधून जाणार संदेश फारच चुकीचा वाटतो. जमेची बाजू हीच की आपण हे सगळे बघायला आज नाही. असला थिल्लरपणा आणि भंपकपणा आपल्याला नक्कीच रुचला नसता. स्वराज्याची स्थापना आणि ते बळकट करण्यारे आपण खरे कर्मयोगी होता!!! आज कृती कमी नि दिखाऊपणा जास्त असे, समीकरण झाले आहे. आजचा तरुण हा नको त्या गोष्टींना प्राधान्य देऊन, ह्या so called celebration साठी धडपडतो. आपण दिलेले स्वराज्याचे व्रत आणि आपल्या कल्पनेतील सुराज्याचे चित्र, अजून दूर आहे असे वाटते.
आपल्या व्यक्तिमत्त्वाचा प्रत्येक पैलू समाजासाठी एक धडा ठरणारा आहे. आपली न्यायप्रियता, कुशल प्रशासन, निष्ठा, वचनपूर्तता हे आज सारेच हरवलंय. आम्ही भरकटलोय, पार विसरलोय स्वराज्याची व्याख्या!! मिळालेले वैभव गमावण्याची परंपरा तेवढी आम्ही जोपासली आहे. आपलं नाव सर्वांच्या मुखी आहे पण सर्वांच्या अंगी गुण नाही, ती देशप्रेमाची भावना नाही आणि मातृभूमीसाठी बलिदान देण्याची तयारी नाही. भाऊबंदकी आपल्याही वेळेस होती पण आपण त्याला घातलेला आळा, आज कुणी घालू शकत नाही. सारीच लूट माजली आहे. अगदी मोगलाई नाही, पण असेच चित्र राहिले तर रयतेवर तेच हाल भोगण्याची वेळ येऊन ठेपेल.
राजे,आपण परत या असे नाही म्हणणार मी. त्यापेक्षा ह्या परिस्थिती मध्ये आपला संदेश प्रत्येकामध्ये रुजेल असे करण्यासाठी बळ द्या. मिळेल त्या माध्यमातून जनतेसाठी खर्ची पडता यावे असे यज्ञ घडू द्या. प्रत्येकाच्या मनामध्ये, आचारणामध्ये जेव्हा जन्म घ्याल तो प्रत्येक क्षण आपला जयंतीसोहळा होईल.

-सुमंत

Posted from WordPress for Android

Posted in Uncategorized | 1 Comment

Threads of Life

I am losing threads from a piece of art
My life was a wonderful canvas which tore apart..
It was woven with compassion, and the strings entangled underneath..
It was soft like feather, but experienced friction beneath..
There were thunders, showers and all possible hardships,
The canvas soaked it all well, and the fabric was ready for all nature’s mischiefs..
In the days of summer, it faced the dry weather sans pouring emotions or lightening lustre..
The canvas was now a cloth with just a serene gesture.
Suddenly it lost its charm, there ws no desire to re-grace..
It felt relaxed and envisioned its solace..
Threads felt loosing apart from the piece,
It was leaving back a life with ease..
Free were these threads to merrily flow,
Without any entanglement, it was now time to glow…

-SuShrut

Posted from WordPress for Android

Posted in Uncategorized | 1 Comment

दो बातें अनकही

दो बातें अनकही
थी ग़लत या फिर सही
तमन्ना दबी है दिल में
खो गया वो लम्हा कही

चाहत की पुकार,
तू सुन ना पायी कभी
जख़्म जो दिए तूने,
ताजे और गेहरे है अभी

अब किसी मोड़ पर, फिर मुलाक़ात ना हो जाये
जिन्दगी की किताब से सुनहरे पन्ने ना लौट आये

हर दिल में बातें होती है कई
खो जाता हैे यादों में, पुरानी या नई

सुलगते रहता है, तड़पते रहता है
कह नहीं पाता है, कुछ कर नहीं पाता है
खामोशी से घुट घुटकर, गम के आँसू पी जाता है

घरोंदा होता है दिल, ऐसी अनगिनत यादों का
कोलाहल ये होता है, बेजुबान होटों का
महसूस ये होती है,
तीखी कटार सी – मद्धम सितार सी

दिल में होती है हर पल
दो बातें अनकही

Posted from WordPress for Android

Posted in Uncategorized | Leave a comment

गवसला मजसि आनंदु, अंति भेटावा परमानंदु।

भूतलावर मूर्तस्वरूपात आढळणाऱ्या प्रत्येक घटकाची एक जीवनयात्रा निरंतर सुरु असते. ही यात्रा देहाची नसून त्यामधील चैतन्यशक्तीची, म्हणजेच आत्म्याची असते. मायारूपी जगामध्ये ह्या चैतन्यशक्तीचा विविध देहातील प्रवासाला आत्म्याचे जीवनचक्र म्हणता येईल. कधी हा आत्मा दऱ्याखोऱ्यातल्या दगडांमध्ये असतो, तर कधी उंचावरून पडणाऱ्या झऱ्यात, कधी घोंगावणाऱ्या वाऱ्यात तो वाहतो, तर कधी जंगलात पेटलेल्या वणव्यात असतो. पंचमहाभूतातील प्रत्येक तत्व म्हणून हा जन्मास येऊ शकतो किंवा ह्या पंचमहाभूतांनी साकारलेल्या मानवी देहात देखील स्थानापन्न होऊ शकतो. चराचरात वावरणाऱ्या पशु-पक्षी, फुलं-पानं, झाडे, फळं साऱ्या अवस्थांमधून ही शक्ती प्रवास करीत असते. घटकाभर विसावा घेण्यासाठी, काहीवेळा हीच शक्ती आसमंतांमध्ये मुक्तसंचारसुद्धा करते. एक मात्र निश्चित आहे, जसे उगमापासून सागराशी संगमापर्यंत नदीचे जलतत्व कायम राहते, तसेच ह्या शक्तीचे मूळ स्वरूप कुठल्याही अवस्थेमध्ये बदलत नाही. ते निरंतर आपल्या मूळतत्वामध्ये विलीन होण्याकरिता मार्गक्रमण करीत असते. परमात्मा आणि आत्मा ही दोन वेगळी तत्व नसून एकाच तत्वाचे दोन पैलू आहे असे मी म्हणेन. आत्मा म्हणजे ह्याच शक्तीचा वेगवेगळ्या अवस्थांमधून प्रवास करणे आणि त्या प्रवासाचा अंतिम टप्पा म्हणजेे ह्या शक्तीचे चिरंतन धाम – परमात्मा.
ह्याच प्रवासादरम्यान आत्मा, मानवदेह ही अवस्था अनुभवतो. ह्या अवस्थेशी निगडित असलेले भावविश्व, विचारशक्ती आणि तर्कबुद्धी, समाजमान्य गुण-अवगुण आत्म्याशी सतत संपर्क साधत असतात. वर्तमान, भूत आणि भविष्य या मानवनिर्मित कालचक्रामध्ये अडकल्यामुळे, आपण एक यात्रिक आहोत हे माणूस पार विसरून जातो. क्षणिक आणि भौतिक सुख-दुःखाच्या भाबड्या संज्ञांमध्ये आज आपण पुरते अडकलो आहे. सुख म्हणजेच आनंद, अश्या चुकीच्या निष्कर्षाला आजची बहुतांश लोकसंख्या पोहोचली आहे. ‘मन’ ह्या विचारला छेदून जेव्हा अंतरंगात आपण, म्हणजेच माणूस नव्हे तर ती चैतन्यशक्ती, जेव्हा प्रवास करते त्यावेळेस हा अद्वैताचा अनुभव सुरु होतो. आनंद हा भौतिक विषयांवर आधारलेला नसून, एका दिव्य अनुभवातून जन्माला येणारी अवस्था आहे. तो एक संगम आहे, मिलन आहे. मीरा, कबीर, बुद्ध, महावीर, ओशो, इत्यादींना प्राप्त झाला आणि त्यांनी प्रवासाचा अंतिम टप्पा गाठला, तो अनुभव म्हणजे आनंद. प्रत्येकाच्या प्रवासाचा अनुभव निराळा, टप्पा वेगळा आणि व्याख्याही वेगळ्या.
मानवदेहात जसे भौतिक विषयांमध्ये गुंतण्याची शक्यता असते, तसेच ह्या विषयांपासून दूर जाण्याचेही सामर्थ्य आहे. ह्याच विवेकीबुद्धीच्या जोरावर आत्मज्ञान, आत्मबोध, ध्यान आणि त्यासाठीचे विशेष प्रयत्न आणि आचरण शक्य आहे. ह्या अवस्थेमध्ये ध्यान आणि समाधीच्या निरंतर अभ्यासातून अचानक असा एक क्षण येतो ज्यावेळेस त्या परमात्म्याशी एकरूप झाल्याची अनुभूती होते. तो एक क्षण संपूर्ण आयुष्याला वेगळी कलाटणी देणारा ठरतो. आपण आपले अस्तित्व, सभोवतालचे विश्व आणि मानवीदेह, या साऱ्याचा विसर पडून अनुभवलेल्या आनंदामध्ये न्हाऊ पाहतो. असा अनुभव शब्दातीत असला तरी अनेक ज्ञानी लोकांनी ह्यालाच ‘आनंद’ असे संबोधले आहे.
ह्याच आनंदाची कास धरून मग आत्मारूपी भृंगाचा शोध सुरु होतो, त्या परमानंदाच्या मकरांदासाठी. येणारा प्रत्येक क्षण हा त्या दिव्यशक्तीत विलीन होण्यासाठी समर्पित केलेला असतो. अश्यावेळी आत्म्याचे सुंदर संगीत जन्मास येते जे सूर, लय आणि ताल या सगळ्याच्या पलीकडले असते. हे संगीत म्हणजे शुद्ध व्यक्त होणे त्या अव्यक्त आनंदासाठी, आत्म्याच्या परमानंदासाठी.

Posted in Uncategorized | 2 Comments

आपण खरच प्रगत होतोय का??

सध्या सगळीकडे वारं वाहतय प्रगती नावाच्या वादळाचे. वादळच म्हणीन मी ह्याला, कारण जे काही बदल ‘प्रगती’ या गोंडस नावाच्या छत्रीखाली घडते आहे ते नक्की कशाच्या आधारावर आहे हा प्रश्न अचानक माझ्या समोर आदळला आहे. निमित्त ठरले आंध्रप्रदेश च्या नव्या कोऱ्या राजधानी निर्मितीच्या शुभारंभाची! जपान, सिंगापूर अश्या परदेशी पाहुण्यांच्या उपस्थितिने नटलेला आणि खुद्द मोदी साहेबांच्या येण्यामुळे चर्चित झालेला हा समारंभ. त्यात भर पडली तेलंगणाच्या मुख्यमंत्री के चंद्रशेखर राव ह्यांची. नव्या राजधानीचे नायडू ह्यांचे स्वप्न उभे राहणार आहे एका कृषिसंपन्न भूमिवर आणि ते ही आंतरराष्ट्रीय पातळीचे. मला मूलभूत प्रश्न पडतो ह्या पातळीचा, ही राष्ट्रीय ती आंतरराष्ट्रीय, वगैरे.. ह्या सर्व पातळ्या कोण आणि कशाच्या आधारे ठरवते हे साक्षात विश्वकर्मा पण सांगू शकणार नाही. पण जिकडे तिकडे world class बनवण्याची स्पर्धा लागली आहे. काही वर्षांपूर्वी मुंबईच्या शांघाई होण्याचे स्वप्न कोणीतरी बघितले होते, पण अजुनही पावसाळा आला की स्वप्नभंग झालेल्या मुंबईला रडू कोसळते. जागतिक स्पर्धेच्या आहारी गेलेले आपण, आपल्या मूळ अस्तित्वाला छेद देतोय हे ठार विसरलो आहे. विसरलो नाही तर उघड उघड काना-डोळा करतोय. ह्या सगळ्याला जबाबदार फक्त सरकारचे धोरण नाही तर आपली मानसिकता आणि समाजाने डोळ्यावर चढवलेला भुरळ पाडणाऱ्या प्रगतीचा चश्मा आहे.
मला आज पडलेला हा प्रश्न काही अंशी ‘प्रगती’ या संज्ञेबद्दलच आहे. प्रगती म्हणजे फक्त माणसाने माणसाच्या फायद्यासाठी केलेले प्रयत्न ? आजुबाजूच्या नैसर्गिक तत्वांना, पर्यावरणाला, इतर घटकांना ओरबाडणं?? ‘स्व’ च्या उत्कर्षासाठी इतरांना डावलणं??? माझ्या मते सर्वसमावेषक विचार करुन एक पाऊल उचलणे, जे सृष्टीच्या प्रत्येक घटकाला नव्या दिशा देऊन, अनंत काळ टीकेल असे वैभव मिळवून देईल अश्या उपक्रमांची मुहूर्तमेढ म्हणजे ‘प्रगती’. प्रत्येक शतकात, युगात प्रगतिच्या नवनवीन व्याख्या हा भूतलावर अवतरल्या आहेत. नगरांच्या निर्मितिपासून ते अगदी अणुबोम्ब पर्यंत, प्रगतिच्या दुधारी शस्त्राने नैसर्गिक हानीच नाही तर मानववधाचे पातक देखील केले आहे. असे होण्याला काय म्हणावे…….दुर्गती??
माणसाला विज्ञानाची जोड मिळाली आणि तो नवनवे अविष्कार करू लागला, शोध करून नवे सिद्धांत मांडू लागला. अशक्यप्राय वाटणारे विक्रम आपण पार करू शकतो हे चंद्रावर जाऊन आपण सिद्ध केले आहेच. ह्याच शतकात काही ठळक घटना मांडायच्या झाल्या, तर वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी झालेले दोन महायुद्ध, बेचिराख झालेला जापान आणि त्यानंतर त्याची फीनिक्स पक्ष्यासारखी भरारी, नैसर्गिक तेलावर वर्चस्व गाजवण्यासाठी अमेरिकेची राजकीय खेळी, त्यानंतरचे इराक, अफ़ग़ान चे पतन, ISIS चे भयावह चित्र किंवा सामाजिक सलोखा बिघडवणारे जाती-धर्माचे राजकारण. बघाल तिथे प्रगतिच्या आड लपलेला एक सत्तेसाठी हापापलेला चेहरा दिसतो. आपल्या देशात पण हेच चित्र दिसतय अगदी स्वातंत्र्यपासून. आदिवासींचे पुनर्वसन असो वा समान्यांनचे प्रश्न. संपूर्ण प्रगती होईल अश्या समाज निर्माणाचे प्रयत्न अजुन देखील होत नाही ही शोकांतिका आहे. आदिवासींचे घर असलेली जंगलं तोडायची, तिथे नविन प्रकल्प उभारायचे, पुनर्वसन म्हणून निधी द्यायचा आणि तो गीळंकृत करायचा, विस्थापित आदिवासींना वेठीस धरून त्यांनाच मोल-मंजूरीला लावायचे आणि त्यांचे शोषण सुरु ठेवायचे. प्रकल्प पूर्ण झाला की आदिवासी रस्त्यावर. तिथून त्यांचा प्रवास शहरांकडे – पैसा नावाच्या तालावर नाचणाऱ्या भूमीकडे. इथे आल्यावर पण उपेक्षा ठरलेलीच. जगण्यासाठी झोपडीचा आधार आणि आता त्यांची गणना गोरगरीब म्हणून. जंगलातील सुखी, समृद्ध, निरोगी जीवनापासून एका अशिक्षित, गरीब आणि वोटबैंक ठरणाऱ्या समाजात त्यांचे कधी रूपांतर होते हे त्यांनाच काय पण कुणालाच कळत नाही. शहरवासियांना लगेच त्यांचा बोझा वाटायला लागतो. हे झाले एक उदाहरण. हाच प्रकार प्रगतिचा आधार घेऊन इतर घटकांवर होतोय, पातळी फक्त वेगवेगळी.
हे असे देशाचे चित्र आज घडतय की बिघडतय हे सांगता येणार नाही पण त्यावर कुठली तरी आंतरराष्ट्रीय एजेंसी देशाचे मुल्यांकन करणार, ही उपहासची परिसीमा. ह्या संघटना ठरवणार आपण किती मागासलेले आणि ते किती प्रगत. मग खेळ सुरु होतो ह्या संस्थांच्या गुडबुक्स मध्ये येण्याचा. अर्थसंकल्पाचा डोलारा फुलवुन सामन्यांच्या गळचेपिचा विळखा विणला जातो. ह्यात खरा बळी जातो आहे माणसाच्या ‘विवेक’ या सुप्त गुणाचा. कुम्भकरणाला लाजवेल इतका गाढ झोपला आहे हा विवेक. आपण कोणेएके काळी ह्या पृथ्वीला सुंदर केले होते, नटवले होते आणि तिच्या कुशीत बाळ म्हणून विसावले होते हे आज माणूस पार विसरून गेला आहे. विवेकशून्यतेने त्याचा बुद्धिचक्षु दृष्टिहीन केला आहे. एकेकाळी जगाला मानवतेचा, शांततेचा आणि अध्यात्माचा संदेश देणारा आपला भारत देश, ह्याच शर्यतीत अडकला आहे. आपल्या मूळ तत्वाला साद देण्याची वेळ आता आली आहे हे नक्की. प्रगती व्हावी या मताचा मी आहे पण त्याचे स्वरुप, त्यासाठीचा विचार आणि पुढे जाऊन केलेला आचार, हे सगळे निसर्ग नियम आणि मानव कल्याणाच्या शुद्ध भावनेने व्हायला पाहिजे. ज्ञानमार्गाचा अवलंब करून या जगाचे नंदनवन खुलवण्याची जबाबदारी आपल्या प्रत्येकाची आहे. ह्या जीवनसुत्राची ताकद आपल्या पूर्वजांनी जाणली होती आणि त्याप्रमाणे समाजव्यवस्थेची निर्मिती केली होतीे. पारंपरिक योजनांचा पाठपुरावा करून आपण हे कार्य संपन्न करू शकतो. नद्यांचे आरोग्य, निसर्गाशी मुक्तसंवाद तसेच आपल्या समाजमनाचे, योग आणि सुविज्ञानाच्या सहाय्याने सबलीकरण करू शकतो. भारताचा समृद्ध इतिहास आणि तत्वज्ञान, जगाची विस्कटलेली घडी परत नीट करू शकते ह्यात शंका नाही. आपण त्याचे सामर्थ्य जाणून ते जगासमोर आणणे हे आपले ह्यापुढे परमकर्तव्य असावे. ह्यातूनच प्रगत समाजाची नाही तर सबंध सृष्टीची पुनर्निर्मिती होईल.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

अंतरीची वारी

खडतर वारीचा प्रवास, होतसे सुकर
हाती चिपळ्या मुखी नाम, घेता ‘विठुयाचे’।।

दिसता दुरुनी कळस, मन होई प्रसन्न
मूर्ती उमटली तयात, ‘सावळ्याची’।।

पंढरीत घुमतो मृदंग, वैष्णव टाळ चिपळीत दंग
पसरला सभोवती भक्त्तिरंग, नाम घेता ‘श्रीरंगाचे’।।

नादब्रह्माचे स्वर, कानी येती निरंतर
अनुभवती आनंदोत्सव सकळजन ।।

भक्तिचा महासागर करिती विठुचा गजर
साधु पाहती अद्वैत, चरणी ‘पांडुरंगे’।।

सुखदुःखाचा पडतसे विसर, न उरला अहंकार
स्पंदने जाहले अंतरंगात, परब्रह्माचे।।

जैसा वारी अनुभव अवघड, तैसाच संसार प्रवास
विठु नामे करावा सुकर, स्वानुभवे।।

मानवाचा झालासे अर्जुन, अखंड बुडाला चिंतेत
दृष्टीस ना पडे त्याला, वाट चिंतनाची।।

भक्त तुझा मी पामर, मागतो ज्ञानादेवापरी पसायदान
प्रकाशा अंतरीचे आंगण, विश्वरूप व्हावे दर्शन आम्हां सकळा।।

– सुमंत सांबरे

Posted from WordPress for Android

Posted in Uncategorized | 1 Comment